26 november 2013Sluit venster
Succes voor UvA-fysici in FOM Vrije Programmaronde
Amsterdam - Het voorstel voor het Vrije FOM programma "Rydberg Atoms on a Lattice", ingediend onder leiding van dr. Robert Spreeuw is samen met vier andere voorstellen gehonoreerd. Ook de aanvraag waarin o.a. prof. dr. Mark Golden participeert werd toegekend. Met de honorering van Spreeuws programma kunnen hijzelf en zijn collega's van het UvA Institute of Physics, dr. Klaasjan van Druten en prof. dr. ir. Ben van Linden van den Heuvell, hun onderzoek op dit gebied versterken en uitbreiden. Ook onderzoekers van de TU Eindhoven maken deel uit van het consortium van dit programma, waarvoor in totaal 1,5 miljoen euro beschikbaar is. In Spreeuws onderzoeksprogramma gaan fysici voor het eerst een rooster van Rydberg-atomen maken. Rydberg-atomen zijn atomen waarvan het buitenste elektron in een hoog aangeslagen baan zit en nog maar heel zwak gebonden is. Dankzij deze elektronen zijn de interacties tussen Rydberg-atomen erg sterk en vormen de atomen een goede basis voor een quantum bit. Maar om ze te kunnen gebruiken in een quantumcomputer moeten de atomen wel geordend naast elkaar zitten. De fysici maken deze roosters van Rydberg-atomen op twee manieren: door in een rooster van grondtoestand-atomen telkens een atoom met een laser 'aan te slaan' tot Rydberg-atoom en door met een laser te schieten op een ultrakoud gas van atomen. In dat laatste geval zitten de atomen kriskras door elkaar, maar er ontstaat een nette rij van Rydberg-atomen in de laserbundel. Doordat je de Rydberg-atomen zowel aan als uit kunt zetten met een laser, zijn ze als quantum bit goed aan te sturen. De roosters van Rydberg-atomen kunnen ook gebruikt worden voor de simulatie van roosters van quantum spins, belangrijke modelsystemen voor gecondenseerde materie. Het voordeel is dat je de Rydberg-atomen gecontroleerd kunt laten wisselwerken.

Ook UvA-fysici prof. dr. Mark Golden, dr. Erik van Heumen en prof. dr. Hermann Dürr zijn betrokken bij een succesvolle aanvraag. Zij waren mede-indiener van het voorstel "2-dimensional electron devices in complex oxides", dat onder leiding van prof. dr. Hans Hilgenkamp, Universiteit Twente zal worden uitgevoerd. In dit programma participeren verder onderzoekers van de Universiteit Leiden, de TU Delft en de Radboud Universiteit. Het gezamenlijke budget voor dit programma bedraagt 2,9 miljoen euro.

De onderzoekers willen de eigenschappen van deze tweedimensionale geleidende grensvlakken verder onderzoeken, met name gericht op hun toepassing in volgende generaties nano-elektronica en sensoren. Alhoewel veel verbindingen tussen metalen en zuurstof elektrisch isolerend zijn, hebben sommige combinaties van dergelijke isolerende oxides echter geleidende grensvlakken. Deze combinaties van oxides hebben grote potentie voor elektronische schakelingen met afmetingen kleiner dan zo'n tien nanometer, wat met de gangbare halfgeleiders problematisch is. Door verschillende materiaalcombinaties te maken en de geleidende grensvlakken op nanoschaal te structureren, willen de onderzoekers meer te weten komen over magneto-elektronische eigenschappen van de oxide-grensvlakken en de quantumeffecten die daar plaatsvinden. Daarnaast zullen ze de technologische stappen verkennen die nodig zijn om toepassingen te realiseren, zoals energiezuinige elektronica waarin met een kleine schakelspanning de elektrische geleiding of een magnetische spinstroom wordt geschakeld.

De Stichting FOM heeft in totaal 10,2 miljoen euro toegekend aan vijf nieuwe onderzoeksprogramma's. De onderzoeksgroepen gaan werken aan gebieden waarop de Nederlandse natuurkunde internationaal uitblinkt en waarvan het wetenschappelijk en maatschappelijk belang duidelijk aanwezig is. De Vrije FOM-programma's verenigen de beste onderzoeksgroepen op hun terrein in Nederland. In elk onderzoeksprogramma bundelen de specialisten van de verschillende Nederlandse kennisinstellingen hun krachten. Daarmee realiseert FOM wat in het beleidsjargon "focus en massa" heet: met een fors aantal van de beste onderzoekers in Nederland op nationaal niveau gecoordineerd werken aan een beperkt aantal uitdagende wetenschappelijke onderwerpen.

De vijf gehonoreerde programma's zijn de winnaars in een zware competitie die afgelopen voorjaar startte met twaalf ingediende aanvragen voor Vrije FOM-programma's.
http://www.fom.nl/live/nieuws/archief_persberichten/persberichten2013/artikel.pag?objectnumber=241435
Sluit venster